Proxy và VPN khác nhau thế nào? Nên dùng cái nào?

Proxy và VPN đều cho bạn ra internet bằng một địa chỉ IP khác IP nhà mình, nên hay bị coi là một. Thực ra chúng giải quyết hai bài toán khác nhau: VPN bảo vệ toàn bộ kết nối của thiết bị, còn proxy cho từng trình duyệt hoặc tool một IP riêng. Chọn nhầm thì hoặc tốn tiền vô ích, hoặc không làm được việc. Bài này so sánh hai thứ trên từng tiêu chí và chỉ ra khi nào dùng cái nào.

Trả lời ngắn gọn

VPN mã hoá toàn bộ lưu lượng của thiết bị và đưa nó qua máy chủ VPN. Hợp với: bảo vệ kết nối trên Wi-Fi công cộng, ẩn lưu lượng khỏi nhà mạng, xem nội dung theo vùng.
Proxy chuyển tiếp lưu lượng của từng ứng dụng bạn cấu hình. Hợp với: cho mỗi trình duyệt, hồ sơ hoặc script một IP riêng, chọn đúng loại IP (di động, dân cư, máy chủ), đổi IP theo ý muốn.

Nếu bạn chỉ muốn lướt web riêng tư hơn, VPN là đủ. Nếu bạn quản lý nhiều tài khoản, chạy tool, hay cần IP di động của một quốc gia cụ thể, bạn cần proxy.

VPN hoạt động thế nào?

Khi bật VPN, thiết bị tạo một đường hầm mã hoá tới máy chủ của nhà cung cấp VPN. Mọi ứng dụng — trình duyệt, game, ứng dụng chat — đều đi qua đường hầm đó. Website nhìn thấy IP của máy chủ VPN; nhà mạng của bạn chỉ thấy bạn đang nói chuyện với máy chủ VPN, không thấy bạn vào trang nào.

Ba điểm cần biết về VPN:

Áp dụng cho cả thiết bị, không chọn được mỗi ứng dụng một IP (trừ khi ứng dụng VPN có tính năng chia luồng).
IP thường là IP máy chủ trong trung tâm dữ liệu, và rất nhiều người dùng chung một máy chủ. Các nền tảng biết rõ dải IP của các dịch vụ VPN lớn, nên đăng nhập qua VPN hay bị hỏi xác minh.
Đổi IP nghĩa là đổi máy chủ, và bạn không chọn được loại mạng (di động hay gia đình).

Proxy hoạt động thế nào?

Proxy là máy trung gian mà từng ứng dụng gửi yêu cầu qua. Bạn nhập host, cổng, tài khoản, mật khẩu vào trình duyệt, trình duyệt antidetect hoặc code — chỉ ứng dụng đó đi qua proxy, phần còn lại của máy vẫn dùng mạng bình thường.

Mỗi ứng dụng, mỗi hồ sơ một IP: mười hồ sơ trình duyệt có thể dùng mười proxy khác nhau.
Chọn được loại IP: proxy datacenter, proxy dân cư, hay proxy 4G dùng IP của nhà mạng di động. Khác biệt giữa các loại có trong bài so sánh proxy 4G, dân cư và datacenter.
Không tự mã hoá dữ liệu. Nhưng các trang HTTPS — gần như mọi trang hiện nay — vẫn được mã hoá từ trình duyệt tới website, proxy không đọc được nội dung.

Proxy có hai giao thức chính là HTTP và SOCKS5; khác nhau thế nào xem ở bài SOCKS5 và HTTP proxy.

Bảng so sánh proxy và VPN

Tiêu chí	VPN	Proxy
Phạm vi	Toàn bộ thiết bị	Từng ứng dụng, từng hồ sơ
Mã hoá	Có, từ thiết bị tới máy chủ VPN	Không tự mã hoá (HTTPS vẫn mã hoá đầu cuối)
Nguồn IP thường gặp	Máy chủ trung tâm dữ liệu, dùng chung	Tuỳ loại: datacenter, dân cư, di động 4G
Nhiều IP cùng lúc	Khó	Dễ: mỗi hồ sơ một proxy
Đổi IP	Đổi máy chủ	Theo loại proxy; proxy 4G đổi bằng link
Cài đặt	Một ứng dụng, một nút bật	Nhập thông tin proxy vào từng tool
Hợp với	Riêng tư, Wi-Fi công cộng, nội dung theo vùng	Quản lý tài khoản, tool tự động hoá, kiểm thử theo quốc gia

Khi nào nên dùng VPN?

Bạn dùng Wi-Fi công cộng ở quán cà phê, sân bay và muốn bảo vệ toàn bộ kết nối.
Bạn không muốn nhà mạng thấy bạn truy cập trang nào.
Bạn muốn xem nội dung theo vùng trên một thiết bị, với một tài khoản.

Trong những trường hợp này, proxy không mang lại gì hơn VPN, mà còn phải cài từng ứng dụng.

Khi nào cần proxy?

Nhiều tài khoản, mỗi tài khoản một IP: mỗi hồ sơ trình duyệt antidetect gắn một proxy riêng — VPN không làm được việc này.
Cần IP được nền tảng tin cậy: IP di động 4G được đối xử khác hẳn IP của dịch vụ VPN — xem proxy 4G là gì.
Tool và script tự động: code gọi qua proxy, và có thể đổi IP bằng link hoặc API khi cần.
Kiểm thử theo quốc gia: xem website, quảng cáo, kết quả tìm kiếm đúng như người dùng ở nước của proxy.

Dùng cả hai cùng lúc được không?

Được. Khi VPN đang bật, kết nối từ máy bạn tới proxy đi qua đường hầm VPN, và website vẫn chỉ thấy IP của proxy. Cách này thêm một lớp mã hoá giữa máy bạn và proxy, đổi lại chậm hơn vì dữ liệu đi qua hai chặng. Phần lớn người dùng proxy cho công việc không cần đến; nếu dùng, hãy kiểm tra lại IP và rò rỉ WebRTC theo hướng dẫn kiểm tra proxy.

Câu hỏi thường gặp

Proxy có an toàn bằng VPN không?

Về bảo mật đường truyền thì không: VPN mã hoá cả kết nối, proxy thì không. Nhưng với các trang HTTPS, dữ liệu bạn gửi vẫn được mã hoá đầu cuối dù đi qua proxy. Proxy được chọn vì IP và sự linh hoạt, không phải vì mã hoá.

Dùng VPN miễn phí thay proxy được không?

Để lướt web thì có thể. Để quản lý tài khoản hay chạy tool thì không nên: IP của VPN miễn phí được rất nhiều người dùng chung, thường đã bị các nền tảng đánh dấu, và bạn không có mỗi tài khoản một IP.

Proxy 4G có thay được VPN không?

Không hẳn — chúng phục vụ việc khác nhau. Proxy 4G của 65Proxy cho bạn IP di động Singapore trong trình duyệt hoặc tool bạn chọn, đổi IP bằng link, 200GB mỗi gói, giá 1 ngày $4, 7 ngày $13, 1 tháng $40. Muốn mã hoá toàn bộ máy thì vẫn cần VPN.